Pro rata temporis – czyli zasada naliczania składki proporcjonalnie do okresu ubezpieczenia

Płatność pro rata i rozliczenie proporcjonalne

Pro rata temporis w ubezpieczeniach majątkowych i komunikacyjnych

Zasada pro rata temporis ma szczególne znaczenie w praktyce ubezpieczeń majątkowych i komunikacyjnych, gdzie często dochodzi do sytuacji wymagających przeliczenia składki ubezpieczeniowej w sposób proporcjonalny do okresu obowiązywania ochrony ubezpieczeniowej. Dotyczy to m.in. rozwiązania umowy, zmiany zakresu ochrony, sprzedaży pojazdu lub wypowiedzenia polisy.

Pro rata w ubezpieczeniach majątkowych (płatność pro rata)

Ubezpieczenia majątkowe (np. ubezpieczenie domu, mieszkania, mienia ruchomego) obejmują określone składniki mienia ochroną ubezpieczeniową zazwyczaj przez okres 12 miesięcy. W określonych sytuacjach, np. wcześniejszego rozwiązania umowy, składka jest zwracana lub naliczana proporcjonalnie – zgodnie z zasadą pro rata temporis.

Jeśli ubezpieczamy dom na rok, płacąc 1600 zł składki, ale sprzedaż nieruchomości nastąpiła po 6 miesiącach, to:

Przykład:

• Okres wykorzystanej ochrony wynosi: 6 miesięcy
• Składka należna: 1600 zł / 12 miesięcy × 6 miesięcy = 800 zł

Ubezpieczyciel może wtedy zwrócić nadpłatę, jeśli nie wystąpiły żadne szkody.

Ważne:
Zwrot składki za niewykorzystany okres ubezpieczenia często możliwy jest tylko wtedy, gdy umowa ubezpieczenia rozwiązana została z ważnych powodów (np. sprzedaż przedmiotu ubezpieczenia) i nie zgłoszono szkody.

Pro rata w ubezpieczeniach komunikacyjnych

Ubezpieczenia komunikacyjne (OC, AC, NNW) są jednym z najczęstszych przykładów stosowania rozliczenia pro rata temporis. Polisa zazwyczaj zawierana jest na okres 12 miesięcy, ale w przypadku sprzedaży pojazdu lub wypowiedzenia umowy przez posiadacza, na którego przeszło prawo własności pojazdu, składka podlega zwrotowi lub ponownemu przeliczeniu.

Ubezpieczenie obowiązkowe OC posiadacza pojazdu mechanicznego

W przypadku sprzedaży samochodu, ochrona OC przechodzi na nowego właściciela, ale może on wypowiedzieć umowę i zawrzeć nową z wybranym towarzystwem.

Jeśli składka z tytułu obowiązkowego OC posiadacza pojazdu mechanicznego opłacona została jednorazowo, a nowy właściciel wypowie umowę np. po 3 miesiącach, wówczas zbywcy (posiadaczowi, który pierwotnie zawarł umowę ubezpieczenia) należy się zwrot składki za niewykorzystany okres ubezpieczenia: za okres 9 miesięcy.

Ubezpieczenie autocasco – dobrowolne

W przypadku umowy ubezpieczenia autocasco zwrot składki możliwy jest m.in. przy:

• sprzedaży pojazdu,
• wyrejestrowaniu pojazdu,
• trwałej utracie pojazdu (np. szkoda całkowita lub kradzież).

Towarzystwo ubezpieczeniowe przelicza wówczas składkę proporcjonalnie do liczby dni udzielanej ochrony ubezpieczeniowej. 

Przykład:

Auto zostało sprzedane po 80 dniach od zawarcia umowy autocasco, a składka roczna wynosiła 2 200 zł:

• 2 200 zł / 365 dni × 80 dni = 482 zł składka należna
• Składka do zwrotu: 2 200 zł – 482 zł = 1 718 zł

Dodatkowe przypadki zastosowania rozliczenia pro rata:

1. Zawieranie polisy w trakcie trwania danego miesiąca – jeśli umowa ubezpieczenia zawierana jest np. 10 marca, pierwsza składka miesięczna naliczana jest proporcjonalnie do liczby dni w tym miesiącu (od 10 do 31 marca), 
2. Cesja praw z polisy (przeniesienie na nowego właściciela) – ubezpieczyciel może dokonać korekty wysokości składki proporcjonalnie do czasu obowiązywania ochrony ubezpieczeniowej u cedenta (przenoszącego wierzytelność, pierwotnego właściciela).

Należy zauważyć również, iż obowiązkowe ubezpieczenie OC jest przypisane do pojazdu, a nie do osoby – dlatego nowy właściciel automatycznie przejmuje ubezpieczenie, to znaczy – wchodzi w prawa i obowiązki z umowy ubezpieczenia zawartej przez zbywcę pojazdu, jednakże, ubezpieczyciel ma prawo dokonać rekalkulacji składki, ponieważ nowy właściciel może być obarczony innym poziomem ryzyka dla ubezpieczyciela (np. młodszy wiek, brak zniżek, szkody).

W takim przypadku ubezpieczyciel dzieli okres obowiązywania polisy na:

• czas ochrony u poprzedniego właściciela – rozliczany zgodnie z jego ryzykiem i opłaconą składką,
• czas ochrony u nowego właściciela – liczony proporcjonalnie (pro rata) i ewentualnie przeliczony na nowo.

Pro rata w ubezpieczeniach – co warto zapamiętać?

Podsumowanie

Zasada pro rata temporis w ubezpieczeniach majątkowych i komunikacyjnych gwarantuje przejrzyste i sprawiedliwe rozliczenie składki ubezpieczeniowej. Chroni interesy zarówno towarzystw ubezpieczeniowych, ale przede wszystkim klientów, szczególnie w sytuacjach zmiany stanu majątkowego, sprzedaży mienia czy wypowiedzenia umowy.

Zawsze warto dokładnie zapoznać się z ogólnymi warunkami ubezpieczenia (OWU), które precyzują, kiedy i w jakiej formie można ubiegać się o zwrot lub przeliczenie składki zgodnie z zasadą pro rata.

Ilona Szydłowska

Specjalista ds. ubezpieczeń